ซื้อรถใหม่ แต่มีปัญหาตั้งแต่วันแรก? รู้จัก “Lemon Law” กฎหมายที่คุ้มครองผู้บริโภคที่คนใช้รถควรรู้

หากซื้อรถยนต์ใหม่ที่ราคาไม่ใช่บาทสองบาท แต่ใช้งานได้เพียงไม่กี่วัน ก็เริ่มพบปัญหา เช่น ระบบไฟฟ้าขัดข้อง เครื่องยนต์ดับเอง หรือรถต้องเข้าศูนย์บริการซ้ำแล้วซ้ำอีก หลายคนอาจตั้งคำถามว่า “ทำไมผู้บริโภคถึงต้องยอมใช้รถที่มีปัญหา ทั้งที่เพิ่งซื้อมาใหม่?” คำถามนี้เองคือที่มาของ Lemon Law หรือ กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคกรณีสินค้าชำรุด ที่ล่าสุดประเทศไทยกำลังเดินหน้าทำกฎหมายนี้อย่างจริงจัง โดยคณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบร่างกฎหมายดังกล่าวเมื่อวันที่ เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2569

ในส่วนกฎหมาย Lemom Law ของประเทศไทย ได้มีแนวคิดในการจัดทําร่างพระราชบัญญัติ โดยได้เริ่มต้นอย่างเป็นรูปธรรมเมื่อปี 2557 นับว่าเป็นระยะเวลากว่า 12 ปี โดยคณะกรรมาธิการปฏิรูปการคุ้มครองผู้บริโภค สภาปฏิรูปแห่งชาติได้เสนอ “ร่างพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความชํารุดบกพร่องของสินค้า พ.ศ. ….” ซึ่ง คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติหลักการเมื่อปลายปี 2560 ส่งให้สํานักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของรัฐสภาต่อไป หากผ่านการประกาศใช้ จะถือเป็นการยกระดับสิทธิของผู้บริโภคไทยครั้งสำคัญ

Lemon Law คืออะไร?

คำว่า “Lemon” ในภาษาอังกฤษ ไม่ได้หมายถึงผลมะนาวเพียงอย่างเดียว แต่ยังเป็นคำสแลงที่ใช้เรียก สินค้าหรือรถยนต์ที่ดูเหมือนใหม่และดี แต่กลับมีปัญหาซ่อนอยู่ตั้งแต่แรก เปรียบเทียบว่าซื้อมาแล้วมีแต่ปัญหา ซ่อมไม่จบ เหมือน “เลมอน” ที่ภายนอกดูสีสวย แต่พอกัดเข้าไปกลับมีรสเปรี้ยวจี๊ด

Lemon Law จึงเป็นกฎหมายที่กำหนดให้ ผู้ขายหรือผู้ผลิตต้องรับผิดชอบ หากสินค้ามีความชำรุดบกพร่องตั้งแต่ต้น  โดยผู้บริโภคสามารถได้รับการเยียวยาอย่างเหมาะสม ไม่ว่าจะเป็น

• ซ่อมแซม
• เปลี่ยนสินค้าใหม่
• ลดราคา
• คืนเงินหรือยกเลิกสัญญา

โดยเฉพาะในตลาดรถยนต์ที่มีมูลค่าสูง และมีความซับซ้อนทางเทคโนโลยี ที่ผ่านมา…ผู้บริโภคไทยต้องอาศัยกฎหมายหลายฉบับร่วมกัน เช่น

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
• พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค
• พระราชบัญญัติความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย

แม้กฎหมายเหล่านี้ จะสามารถใช้เรียกร้องสิทธิได้ แต่ไม่ได้กำหนดกระบวนการเยียวยาที่ชัดเจน สำหรับกรณี “สินค้ามีตำหนิตั้งแต่แรก” ทำให้การพิสูจน์ข้อเท็จจริงและการเรียกร้องสิทธิมักใช้เวลานาน และผู้บริโภคเป็นฝ่ายแบกรับภาระในการพิสูจน์เสียเป็นส่วนใหญ่

ร่าง Lemon Law ของไทยมีสาระสำคัญอะไรบ้าง?

ร่างพระราชบัญญัติความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของสินค้า มีเป้าหมายเปลี่ยนแนวคิดจาก “ผู้บริโภคต้องพิสูจน์ว่าสินค้าชำรุด” ไปเป็น “ผู้ขายต้องพิสูจน์ว่าสินค้าไม่ได้ชำรุด” ภายใต้ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด ถือเป็นการกลับภาระการพิสูจน์ (Reverse Burden of Proof) ซึ่งเป็นหลักการที่ใช้ในหลายประเทศ

 สิทธิที่ผู้บริโภคจะได้รับ

หากสินค้าชำรุด ผู้บริโภคสามารถเลือกใช้สิทธิได้ตามลำดับความเหมาะสม ได้แก่

• ซ่อมแซม
• เปลี่ยนสินค้าใหม่
• ลดราคาสินค้า
• ยกเลิกสัญญาและขอคืนเงิน

โดยไม่จำเป็นต้องยอมซ่อมซ้ำหลายครั้งจนเสียเวลาเหมือนที่ผ่านมา

แล้วถ้าเป็นรถยนต์ล่ะ?

ประเด็นที่หลายคนในวงการยานยนต์ให้ความสนใจมากที่สุดคือ รถยนต์ใหม่ ตามร่างกฎหมายล่าสุด

• หากพบความผิดปกติ หรือชำรุด ภายใน 1 ปี หรือ 10,000 กิโลเมตร (แล้วแต่อย่างใดถึงก่อน) จะมีการสันนิษฐานว่าความผิดปกติ หรือชำรุด มีอยู่ตั้งแต่ส่งมอบ เว้นแต่ผู้ขายจะพิสูจน์ได้ว่าเกิดจากการใช้งานของผู้ซื้อ
• การซ่อมรถยนต์ควรแล้วเสร็จภายใน 90 วัน
• หากซ่อมไม่ได้ หรือปัญหาเกิดซ้ำจนไม่สามารถใช้งานได้ตามปกติ ผู้บริโภคอาจมีสิทธิได้รับการเปลี่ยนรถ หรือยกเลิกสัญญาตามเงื่อนไขของกฎหมาย

ทำไม Lemon Law ถึงสำคัญในยุครถยนต์ไฟฟ้า?

ในอดีต รถยนต์ส่วนใหญ่มีระบบเครื่องยนต์และระบบกลไกเป็นหลัก แต่ปัจจุบัน โดยเฉพาะ รถยนต์ไฟฟ้า (EV) มีการใช้

• แบตเตอรี่แรงดันสูง
• ระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS)
• ซอฟต์แวร์
• ระบบ OTA (Over-the-Air Update)
• ECU จำนวนมาก
• ระบบช่วยขับ ADAS

เมื่อรถยนต์มีความซับซ้อนมากขึ้น โอกาสเกิดปัญหาทางซอฟต์แวร์หรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ก็เพิ่มขึ้นตาม หากไม่มีมาตรการคุ้มครองที่ชัดเจน ผู้บริโภคอาจต้องเสียเวลานำรถเข้าซ่อมหลายครั้ง ทั้งที่รถยนต์นั้นยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นการใช้งาน งานศึกษาหลายชิ้นเกี่ยวกับตลาดรถยนต์ไฟฟ้าในประเทศไทย ยังเสนอว่าประเทศไทยควรมีกฎหมายลักษณะ Lemon Law เพื่อสร้างมาตรฐานด้านบริการหลังการขายและเพิ่มความเชื่อมั่นของผู้บริโภคในระยะยาว

ผู้ผลิตรถยนต์จะได้รับผลกระทบหรือไม่?

แม้หลายคนมองว่า Lemon Law เป็นกฎหมายที่คุ้มครองผู้บริโภค แต่ในอีกมุมหนึ่ง กฎหมายลักษณะนี้ยังช่วยยกระดับอุตสาหกรรมโดยรวม เพราะทำให้ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายต้อง

• ควบคุมคุณภาพการผลิตให้เข้มงวดยิ่งขึ้น
• ลดปัญหาสินค้าชำรุดตั้งแต่โรงงาน
• พัฒนาระบบบริการหลังการขาย
• แก้ไขปัญหาได้รวดเร็วและโปร่งใสมากขึ้น

Lemon Law จึงไม่ใช่กฎหมายที่ออกมาเพื่อเอาผิดผู้ประกอบการ แต่เป็นกลไกที่ช่วยสร้างความสมดุลระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย สำหรับตลาดรถยนต์ไทย ซึ่งกำลังก้าวเข้าสู่ยุคของรถยนต์ไฟฟ้าและเทคโนโลยีที่ซับซ้อนมากขึ้น การมีกฎหมายที่กำหนดสิทธิและหน้าที่ของทั้งสองฝ่ายอย่างชัดเจน จะช่วยลดข้อพิพาท สร้างมาตรฐานบริการหลังการขาย และเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค ซึ่งท้ายที่สุด สิ่งเหล่านี้จะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับทั้งผู้บริโภคและอุตสาหกรรมต่างๆ ในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม ณ เวลานี้ Lemon Law ของประเทศไทยยังอยู่ในขั้นตอนของร่างกฎหมาย แม้คณะรัฐมนตรีจะเห็นชอบแล้ว แต่ยังต้องผ่านการพิจารณาของรัฐสภาและประกาศในราชกิจจานุเบกษาก่อน จึงจะมีผลบังคับใช้ตามกฎหมายอย่างเป็นทางการ